Anket akışı ne zaman gerekir ve nasıl tasarlanır?

Bu yazı ne zaman işinize yarar?

Bir anketi farklı deneyimlere sahip kişiler yanıtlayacaksa soruların herkese aynı sırayla gösterilmesi doğru olmayabilir. Eğitime katılan birinden eğitmeni değerlendirmesini isteyebilirsiniz; katılmayan birine ise neden katılamadığını sormak daha anlamlıdır. Hizmet araştırmalarında kullanıcılarla kullanmayanlar, proje araştırmalarında yararlanıcılarla uygulayıcılar farklı sorulara ihtiyaç duyabilir.

Anket akışı, bir yanıtın ardından katılımcının hangi soruyu veya bölümü göreceğini belirler. Bu kararı soruları yazarken düşünmek gerekir. Katılımcının deneyimi sonraki soruyu değiştirmiyorsa kısa, düz bir anket çoğu zaman yeterlidir.

Akış, gerçek bir araştırma ihtiyacını karşılamalıdır.

Katılımcıya ve veri kalitesine ne kazandırır?

İlgisiz bir soru katılımcıyı duraksatır: “Yaşamadığım bir deneyimi nasıl değerlendireyim?” Yanıt vermeye zorlanan kişi tahmin yürütebilir, rastgele bir seçenek işaretleyebilir veya anketi bırakabilir. Doğru kurulmuş akış, bu soruyu göstermeyip katılımcıyı kendi durumuna uygun yola yönlendirir.

Araştırma açısından da kimin hangi soruyu gördüğü önemlidir. Bir soruyu yalnızca hizmeti kullananlara sorduysanız, sonuçtaki oranı bütün katılımcılara göre hesaplamamalısınız. Akış, ilgili gruba doğru soruyu yöneltmeye yardım eder; örneklemin uygunluğunu veya soruların tarafsızlığını tek başına sağlamaz.

İki yanıttan iki yol: ihtiyaç analizi örneği

İhtiyaç analizi anketindeki ikinci soru şöyle: “Bu dönemde katılmak isteyip katılamadığınız bir eğitim oldu mu?”

Böylece katılım engelini yalnızca bu deneyimi yaşayanlardan öğrenirken eğitim biçimi tercihini herkes için ölçersiniz. İkinci soruyu isteğe bağlı bırakırsanız yanıtsız geçen kişilerin hangi yolu izleyeceğini de baştan belirleyin. Yanıt seçeneklerinin her birinin açık bir devam yolu olmalıdır.

Hangi durumlarda koşullu akış kurmalısınız?

• Deneyime göre ayrılan sorular: Etkinliğe katılanlara memnuniyeti, katılmayanlara katılımın önündeki engelleri sorun.
• Farklı görevler veya hizmetler: Eğitmene eğitim sürecini, katılımcıya öğrenme deneyimini; farklı hizmetleri kullananlara ilgili hizmeti sorun.
• Takip soruları: Düşük puan veren kişiye nedenini veya belirli bir güçlük bildiren kişiye bu güçlüğün ayrıntısını sorun.
• Katılım koşulları: Çalışmanın kapsamı dışında kalan kişiye uygun bir kapanış mesajı gösterip anketi sonlandırın.

Bu örneklerin ortak noktası, yanıtın ardından sorulacak bilginin gerçekten değişmesidir. Birden fazla seçeneğin aynı anda işaretlenebildiği sorularda “seçeneklerden herhangi biri” ile “hepsi” farklı yollar açabilir. Böyle bir kural kurmadan önce her olası birleşimin hangi soruları açacağını düşünün.

Ne zaman akış kurmamak daha iyi?

Her küçük fark için yeni bir yol açmak anketi hazırlayan ekibin işini zorlaştırır. Kurallar arttıkça bir yolun yanlış bölüme bağlanması, gerekli sorunun hiç görünmemesi veya bazı yanıtların çok küçük gruplara dağılması daha olası hâle gelir. Anketin bakımını ve sonuçların yorumunu da güçleştirir.

Yeni bir kural için kendinize şunu sorun: Bu koşul olmazsa yanlış kişiye soru mu soracağım veya kararım için gerekli bir yanıtı mı kaçıracağım? Yanıt hayırsa kuralı eklemeyin. Bazen bütün katılımcılara aynı soruyu yöneltip seçeneklere “Bu deneyimi yaşamadım” ya da “Uygun değil” eklemek yeterlidir.

Araştırmanız için herkesin yanıtlaması gereken ortak soruları gereksiz koşullarla gizlemeyin.

Akış tasarımının amacı karmaşık bir anket yapmak değildir. Katılımcının yolunu sadeleştirirken araştırma ekibinin kuralları anlayabileceği ve sınayabileceği bir yapı kurmaktır.

Akışı kurmadan önce hangi kararları vermelisiniz?

1. Kimden hangi bilgiyi istediğinizi yazın. Her soru için “Bu soru kimlere gösterilecek ve hangi kararı besleyecek?” diye sorun. Gereksiz soruyu akışla gizlemek yerine anketten çıkarmak daha iyi olabilir.
2. Yönlendirme sorusunu açık kurun. “Katıldınız mı?” gibi yanıtı net olan bir soru, belirsiz bir memnuniyet ifadesinden daha sağlam bir ayrım sağlar. Seçenekler birbirini dışlamıyorsa çoklu yanıtların etkisini ayrıca planlayın.
3. Her yanıta bir devam yolu belirleyin. “Evet”, “Hayır”, “Bilmiyorum”, “İkisi de” ve yanıt verilmemesi gibi olasılıkların nereye gittiğini not edin. Erken biten yollar için katılımcıya gösterilecek kapanış mesajını hazırlayın.
4. İlgili soruları birlikte tutun. Aynı deneyimle ilgili soruları bir bölümde toplamak, her soru için ayrı kural yazma ihtiyacını azaltır. Ayrılan yolların hangi ortak soruda birleşeceğini belirleyin.
5. Analiz planını akışla birlikte yazın. Her sorunun kaç kişiye gösterilmesini beklediğinizi, hangi grupta raporlanacağını ve atlanan soruların nasıl yorumlanacağını önceden düşünün.

Pilot testte yalnızca soruları değil, yolları da deneyin

Karmaşık akış, yayımdan önce daha fazla deneme gerektirir. Anketi hazırlayan kişi bütün soruları bilse bile yalnızca kendi geçtiği yolu görür; başka bir katılımcının kaçırdığı soruyu fark etmeyebilir. Önce kuralları masa başında farklı yanıtlarla yürütün.

Sonra hedef gruptan kişilerle küçük bir pilot yapıp anketi telefonlarında tamamlamalarını isteyin. Soruları nasıl anladıklarını ve yönlendirmenin onlara doğal gelip gelmediğini dinleyin.

• Her yönlendirme sorusunun bütün yanıtlarını en az bir kez deneyin. “Bilmiyorum”, “Hiçbiri”, “İkisi de” ve boş bırakılan yanıt varsa bunları unutmayın. Çoklu seçimde “herhangi biri” ve “hepsi” koşullarını ayrı ayrı sınayın.
• Atlanan soruların gerçekten görünmediğini, gösterilmesi gereken soruların açıldığını ve bütün yolların doğru ortak soruda birleştiğini kontrol edin.
• Bir yanıtı geri dönüp değiştirdiğinizde sonraki yolun ve kaydedilen yanıtların nasıl etkilendiğini deneyin.
• Anket birden çok dildeyse yönlendirme sorularının ve seçeneklerinin anlamını her dilde kontrol edin; aynı yolu ayrı ayrı yürütün.
• Pilot yanıtlarını veri tablosunda inceleyin. Beklediğiniz gruplarda yanıt var mı, gösterilmemesi gereken sorularda yanıt oluşmuş mu?

Yalnızca editörde önizleme yapmak yeterli değildir. ABD Nüfus Sayım Bürosu'nun anket tasarım standardı, soru sırasının ve atlama kurallarının hedef gruptan katılımcılarla önceden sınanmasını özellikle ele alır. Çok sayıda dal varsa pilot katılımcılarını farklı yolları görebilecek kişilerden seçin; her yolu yalnızca aynı profildeki kişilerle denemeyin.

Sonuçları akışa göre yorumlayın

Bir soru bütün katılımcılara gösterilmediyse o sorunun yanıt sayısı anketi tamamlayanların sayısından düşük olur. Örneğin 200 kişi ankete katılmış, bunların 60'ı katılamadığı bir eğitim olduğunu söylemişse katılamama nedeni yalnızca bu 60 kişiye sorulur. Alınan geçerli yanıt sayısı ise 60'tan da az olabilir.

Sorunun kimlere gösterildiğini ve kaç kişinin yanıtladığını ayrı ayrı belirtin.

“Soru gösterilmedi”, “soru gösterildi ama yanıtlanmadı” ve “katılımcı anketi o noktadan önce bıraktı” farklı durumlardır. Atlanan soruları doğrudan isteksizlik veya cevapsızlık diye yorumlamayın. Raporunuzda “Bu soru, katılmak isteyip katılamadığını belirten kişilere yöneltildi” gibi kısa bir yöntem notu ekleyin.

Nuvopoll atlanan soruyu boş bırakılan sorudan nasıl ayırır?

Katılımcı anketi doldururken Nuvopoll, verdiği yanıtlarla ekranına gösterilen soruları ayrı ayrı kaydeder. Akış kuralı bir soruyu atlatmışsa o soru gösterilenler listesine girmez; yanıtı için de boş bir kayıt açılmaz. Katılımcının gördüğü ama yanıtlamadığı soru ise gösterilenler listesinde yer alır.

Böylece bir yanıtın yokluğuna bakıp her boşluğu aynı nedenle açıklamak zorunda kalmazsınız.

Veri SPSS .sav dosyasına aktarılırken bu durumlar ayrı kodlara dönüşür:

• -99 — Gösterilmedi. Tamamlanmış bir ankette soru bu katılımcının akış yolunda değildi.
• -98 — Gösterildi, yanıtlanmadı. Katılımcı soruyu gördü ama boş bıraktı.
• -97 — Yanıt vermemeyi seçti. Bu amaçla sunulan “Fikrim yok / Yanıtlamak istemiyorum” seçeneğini kullandı.

Bu kodlar .sav dosyasının değişken sözlüğünde etiketli ve kayıp değer olarak tanımlıdır. SPSS'in varsayılan frekans tablolarında kayıp değerler geçerli yüzde hesabının dışında kalır. SPSS'in frekans tablolarına ilişkin açıklaması bu varsayılan davranışı gösterir.

Hangi yüzdeyi ve hangi grubu raporlayacağınız yine araştırma sorunuza bağlıdır. “Fikrim yok” yanıtı çalışmanızda başlı başına bir bulguysa onu otomatik olarak göz ardı etmeyin; gerekirse analizde kayıp değer tanımını ayrıca inceleyin. Kısmi yanıtlarda katılımcının henüz ulaşmadığı soru da gösterilenler listesinde bulunmaz; -99 kodunu yanıtın tamamlanma durumuyla birlikte okuyun. Gösterilen soruların izini taşımayan eski kayıtlarda ise sistem boş yanıtı gösterilmiş sayar; bu kayıtlarda atlanan ve boş bırakılan soruları geriye dönük olarak aynı kesinlikle ayıramazsınız.

Nuvopoll bu akışı nasıl destekler?

Nuvopoll'de soruları ve bölümleri görsel editörde düzenleyebilir; akış editöründe “Eğer bu yanıt verildiyse şu soruya ya da bölüme geç” türü kuralları kurabilirsiniz. OPScript betik editöründe anketi ve kurallarını metin olarak da görebilirsiniz. Görsel düzenleme, betik ve akış görünümü aynı anket taslağı üzerinde çalışır; böylece soru metinleriyle yönlendirmeyi birlikte gözden geçirebilirsiniz.

Yanıta göre belirli bir soruya veya bölüme atlama, soruyu gizleme, bilgilendirme mesajı gösterme ve anketi sonlandırma seçenekleri bulunur. Önceki yanıtı sonraki soru metnine taşıyabilirsiniz; örneğin katılımcının seçtiği faaliyet adını takip sorusunda kullanabilirsiniz. Bu, sorunun metnini uyarlamaktır; katılımcının izleyeceği yolu değiştiren koşuldan ayrı bir işlemdir.

Birbirine bağlı soruların yerleri, soruların sırası karıştırılırken korunur.

Akışı ayrı bir belge olarak indirebilirsiniz. Nuvopoll, soru ve bölüm bağlantılarıyla koşulları kompakt bir JSON dosyasına (..._Akis_DAG.json) döker. Bu belgeyi ekip arkadaşlarınızla yöntem kontrolü için paylaşabilir ve anketin ilgili sürümüyle birlikte saklayabilirsiniz.

Dosyayı indirmek, farklı katılımcı yollarını pilotta denemenin yerini tutmaz.

Anket oluşturma ve akış görünümü · Anket sorularını yazma · SPSS çıktısındaki eksik yanıtlar.

Küçük bir akışla başlayın

İhtiyaç analizi örneğindeki yönlendirmeyi kurarak başlayabilirsiniz: İkinci sorudaki “Evet” yanıtı katılamama nedeni sorusunu açsın; “Hayır” yanıtı bu soruyu atlasın; iki yol da eğitim biçimi sorusunda birleşsin. Önizlemede her iki yolu ayrı ayrı tamamlayın. Ardından pilot yanıtlarda katılamama nedeni sorusunun yalnızca ilgili kişilere gösterildiğini kontrol edin.

Bu küçük deneme, akış editörünü tanımanıza ve yönlendirmenin veri tablosuna nasıl yansıdığını görmenize yeter. Kendi araştırmanızda koşullu soruya ihtiyaç yoksa sırf bu özellik bulunduğu için akış eklemeyin.