Anket sonuçları nasıl analiz edilir? Nuvopoll’de veriden bulguya

Grafikten önce araştırma sorusuna dönün

Anketiniz yanıtlandı. Şimdi hangi sonucu göstereceğinize karar vermeniz gerekiyor. Bir eğitimde katılımcıların memnuniyetini mi, öğrendiklerini işlerinde kullanıp kullanamadığını mı, yoksa bir sonraki eğitimde neyin değişmesi gerektiğini mi anlamak istiyorsunuz?

Bunlar farklı sorulardır; tek bir ortalama hepsini yanıtlamaz.

Nuvopoll’de önce Araştırma Sonuçları & Ham Veriler ekranında kayıtları incelersiniz. Dağılım, ortalama, çapraz tablo ve açık uçlu yanıt gösterimlerini Canlı Rapor Editörü üzerinden kurarsınız. Birden çok sorudan puan veya endeks üretmek için Modeller alanını kullanabilirsiniz.

Bu yazıda kurum içi bir eğitim değerlendirmesini örnek alacağız. Aynı akışı bir etkinlikte, ihtiyaç araştırmasında veya bağımsız çalışmada da kullanabilirsiniz. Yazıdaki sayılar yöntemi açıklayan örneklerdir; gerçek bir araştırmanın bulguları değildir.

Eğitim başlamadan önce içerik ve katılım koşullarını araştırıyorsanız 12 soruluk eğitim ihtiyaç analizi anketi örneğiyle başlayabilirsiniz. Oradaki rol, öncelik ve katılım engeli sorularını bu yazıdaki grafik ve çapraz tablo adımlarıyla inceleyebilirsiniz.

1. Ham yanıtları kontrol edin ve analiz kapsamını belirleyin

Araştırmanızın sonuç ekranında katılımcı kayıtlarını ve soruların yanıtlarını bir tabloda görebilir, sütunları gösterip gizleyebilir ve sıralayabilirsiniz. Gönderim zamanı, dil ve katılım kanalı gibi alanlar, verinin hangi koşullarda toplandığını incelemenize yardımcı olur.

Tamamlanan anketlerle yarım kalanları aynı şey saymayın. Bir kişi ilk soruları yanıtlayıp daha sonra ayrılmış olabilir. O kaydı kullanıp kullanmayacağınızı, araştırma sorunuza ve önceden belirlediğiniz analiz kurallarına göre kararlaştırın.

Hiçbir soruya yanıt vermeden ayrılan boş kayıtlar ise ham veri tablosunda varsayılan olarak gizlenir; Boş Kayıtlar seçeneğiyle bunları görebilirsiniz. Tabloda gizlemek, kaydı analizden gerekçeli olarak hariç tutmakla aynı işlem değildir.

Veri Temizliği & Hariç Tutma sekmesinde “deneme” veya “test” gibi ifadeleri arayabilirsiniz. Eşleşen kayıtları inceleyip seçer, bir gerekçe yazarak hariç tutarsınız. Sözcüğün bulunması tek başına kaydın geçersiz olduğunu kanıtlamaz: “uygulamalı test yapmak istiyorum” gerçek bir katılımcı yorumu da olabilir.

Hariç tutulan kayıt veritabanından silinmez. Hariç tutulanlar havuzundan geri yüklenebilir; canlı rapor ve model hesaplamaları dışlama kararını dikkate alır. Hangi kayıtları neden ayırdığınızı yöntem açıklamanıza ekleyin.

Beklentinizle uyuşmayan yanıtları çıkarmak, veri temizliği gerekçesi değildir.

2. Dağılımı görün; ortalamayı onunla birlikte okuyun

Önce her yanıt seçeneğinin kaç kez seçildiğine ve yüzdesine bakın. Nuvopoll’de tek seçim, çoklu seçim ve Likert gibi soruların dağılımını çubuk, pasta veya halka grafiklerle gösterebilirsiniz. Çok seçenekli bir soruda çubuk grafik, yanıtları yan yana karşılaştırmayı kolaylaştırır.

Eğitmenin konuya hâkimiyetini 1–5 arasında değerlendiren bir soru için dağılım grafiği ekleyin. Ardından sayısal, yıldızlı veya Likert türündeki uygun sorular için Ortalama Kartı kullanabilirsiniz. Örneğin 4,2 / 5 değeri genel düzeyi özetler; kaç kişinin düşük, kaç kişinin yüksek puan verdiğini dağılım gösterir.

Ortalama, farklı yanıt örüntülerini aynı sayıya indirger. Bu yüzden kartın yanında ölçeği ve değerlendirmeye giren yanıt sayısını belirtin. “Memnuniyet yüksek” bulgusunu, ayrıca öğrenmeyi veya davranışı ölçmediyseniz “eğitim işe yaradı” sonucuna dönüştürmeyin.

Çok sayıda seçeneğin bulunduğu uygun sorularda Sıralama aracıyla en yüksek veya en düşük değerleri öne çıkarabilirsiniz. Yalnızca ilk üç seçeneği gösteriyorsanız, grafiğin bütün dağılımı göstermediğini okura söyleyin.

3. Yüzdenin hangi toplam üzerinden hesaplandığını seçin

“Katılımcıların yüzde 80’i uygulamalı örnek istiyor” ile “Yapılan seçimlerin yüzde 80’i uygulamalı örnek” aynı bulgu değildir. Nuvopoll’de grafik ayarlarında katılımcı tabanlı, seçim tabanlı veya tüm katılımcıları esas alan yüzde tabanını seçebilirsiniz. Özellikle çoklu seçimli ve koşullu sorularda bu karar, grafiğin anlamını değiştirir.

Örneğin bir soruyu yanıtlayan 50 kişi, birden fazla seçenek işaretleyebilsin. 40 kişi “uygulamalı örnek”, 20 kişi “daha fazla tartışma” seçsin ve toplam 60 seçim yapılsın:

• Katılımcı tabanında: oranlar 40 / 50 = %80 ve 20 / 50 = %40 olur. Aynı kişi birden çok seçenek seçebildiği için toplam %100’ü aşabilir.
• Seçim tabanında: oranlar 40 / 60 ≈ %66,7 ve 20 / 60 ≈ %33,3 olur. Her seçeneğin toplam işaretlemeler içindeki payını görürsünüz.

Soru yalnızca eğitime katılanlara gösterildiyse, tüm araştırma katılımcılarını taban almak başka bir soruya yanıt verir. Bu nedenle grafiğin başlığını ve açıklamasını seçtiğiniz tabanla uyumlu yazın. Yarım kalan anketler, boş yanıtlar ve uyguladığınız filtreler nedeniyle her sorunun yanıt sayısı farklı olabilir; oranı yayımlamadan önce ilgili sayıları kontrol edin.

4. Çapraz tabloyla grupları aynı ölçü üzerinden karşılaştırın

Genel dağılımın ardından “Hangi grupta nasıl görünüyor?” sorusunu sorabilirsiniz. Nuvopoll’ün Çapraz Tablo aracı iki kategorik soruyu birlikte gösterir. Örneğin departman ile “Eğitimde öğrendiklerimi işimde kullanabiliyorum” sorusunun yanıtlarını eşleyebilirsiniz.

Sonucu tablo, kümeli çubuk veya yığılmış çubuk olarak sunabilirsiniz.

Departmanları satırlara, yanıt seçeneklerini sütunlara koyun. Her departmanın kendi içindeki yanıt dağılımını karşılaştırmak için satır yüzdesini seçin. Eksenleri ters kurarsanız aynı soruyu yanıtlamak için sütun yüzdesini kullanmanız gerekir.

Genel toplam yüzdesi ise her hücrenin bütün tablodaki payını gösterir.

Örnek olarak bir departmanda soruyu yanıtlayan 20 kişinin 14’ü, diğerinde 30 kişinin 18’i olumlu yanıt vermiş olsun. Olumlu yanıt sayısı ikinci grupta daha yüksektir; grup içi oran ise ilkinde %70, ikincisinde %60’tır. Sayı ve yüzde farklı soruları yanıtlar.

Grup büyüklüğünü görmeden karşılaştırma yapmayın.

Görülen farkı doğrudan istatistiksel anlamlılık veya nedensellik olarak yorumlamayın. Grupların görevleri, eğitim beklentileri ve katılım koşulları farklı olabilir. Çapraz tablo dağılımı görmenizi sağlar; araştırma tasarımınızın desteklemediği bir açıklamayı kendiliğinden üretmez.

5. Açık uçlu yanıtları okuyun; kelime bulutunu bir başlangıç olarak kullanın

Sayısal sonuçlar “ne kadar?” sorusuna yardımcı olur. “Neyi değiştirmeliyiz?” sorusunda katılımcıların kendi cümleleri de önemlidir. Canlı Rapor Editörü’nde açık uçlu yanıtları bir yanıt akışı veya alıntı karuseli ile gösterebilir; Kelime Bulutu ile sık tekrarlanan kelimeleri görünür kılabilirsiniz.

“Süre” kelimesinin büyük görünmesi, tek başına sürenin uzun bulunduğunu söylemez. “Süre yetersizdi” ve “süre çok uzundu” cümlelerinde aynı kelime geçer. Bulutu hangi yorumları daha dikkatli okuyacağınızı belirlemek için kullanın; anlamı yanıtların bağlamından çıkarın.

Alıntıları seçerken yalnızca övgüleri öne çıkarmayın. Olumlu, olumsuz ve farklı deneyimleri araştırma sorunuzla ilişkili biçimde değerlendirin. Kamuya açık raporda kişiyi tanınabilir kılan ayrıntıları inceleyin.

Bir yanıtın açık uçlu olması, yayımlanmaya uygun olduğu anlamına gelmez.

Kelime bulutu kelime sıklığına dayanır. Rapor içinde otomatik tema veya duygu analizi yapan bir araç olarak sunulmamalıdır. Sesli ve açık yanıtlarla nitel veri toplama yazısı bu aşamanın hazırlığına yardımcı olur.

6. Birden çok sorudan puan üretmek için ölçüm modeli kurun

Bazen tek bir sorunun ortalaması yeterli değildir. Birkaç soruyu “hizmet kalitesi” veya “kuruma güven” gibi bir alt boyutta birleştirmek isteyebilirsiniz. Nuvopoll’ün Modeller alanında soruları kavramlara ve alt boyutlara bağlayabilir; ortalama, toplam veya ağırlıklı ortalama gibi birleştirme kuralları tanımlayabilirsiniz.

Ters yönde sorulan maddelerin puanlarını ters kodlayabilir, seçenek puanlarını ve eksik yanıt kurallarını düzenleyebilirsiniz.

Örneğin eğitim içeriği, örneklerin uygunluğu ve öğrenilenlerin işe katkısı sorularını ortak bir ölçüde birleştirmek istiyorsanız önce bu soruların neden birlikte değerlendirileceğini belirleyin. Bir puan hesaplanabilmesi, ölçünün geçerli ve güvenilir bir ölçek olduğunu tek başına göstermez. Hesap kuralını ve ölçeği araştırmacı tanımlar; ölçümün uygunluğunu ayrıca değerlendirir.

Model sürümleri, aynı hesabı başka çalışmalarda yeniden uygulamanıza yardımcı olur. Hangi soruların, hangi kodlama ve formülle birleştiğini kaydedin. Sonucu rapora taşırken modelin adı kadar kullanılan sürümü ve hesaplamaya giren araştırmayı da açıklayın.

Uygun modellerde bilinen hedef dağılımlarına göre örneklem ağırlıklandırması yapılabilir. Tek değişken için hücre ağırlıklandırması, birden fazla demografik dağılım için raking yöntemi bulunur. Etkin örneklem büyüklüğü ve bootstrap güven aralıkları, model sonucunu değerlendirmeye yardımcı olur.

Ağırlıklandırma için güvenilir hedef dağılımları ve yöntem bilgisi gerekir. Ağırlıklı puanı veya güven aralığını, araştırmanızın ulaşamadığı grupları temsil ettiğinin kanıtı olarak kullanmayın. Katılımcıların nasıl seçildiğini ve yöntemin sınırlarını açıklayın.

AAPOR’un örneklem ve analiz önerileri, özellikle gönüllü katılımla toplanan sonuçların yorumlanmasında yöntem şeffaflığının önemini vurgular.

7. Dönemleri karşılaştırırken aynı sorunun aynı şeyi ölçtüğünden emin olun

Nuvopoll’de Trend aracıyla yanıtların zaman içindeki akışını veya aynı şablonun farklı araştırma dalgalarındaki sonuçlarını gösterebilirsiniz. Bunlar iki farklı kullanımdır: bir grafikte gün gün katılımı izlersiniz; diğerinde farklı dönemlerin aynı soruya verdiği yanıtları karşılaştırırsınız.

Soru metni, seçenekler, hedef grup veya uygulama biçimi değişmişse grafikteki farkı yalnızca zamanın etkisi olarak okuyamazsınız. Aynı şablonun kullanılması da aynı kişilerin yeniden yanıt verdiği anlamına gelmez. Eğitim öncesi ve sonrası bireysel değişim için katılımcı eşlemesini ayrıca planlayın.

Ön test ve son test yazısı bu ayrımı ele alır.

8. Canlı rapor filtrelerinin hangi sonuçları değiştirdiğini bilin

Raporunuza departman gibi bir filtre eklediğinizde okur kendi grubunun sonuçlarını inceleyebilir. Birden fazla filtre birlikte seçildiğinde koşullar “ve” mantığıyla birleşir. Örneğin hem departman hem eğitim grubu seçildiğinde, ikisini birden karşılayan katılımcıların yanıtları esas alınır.

Ham yanıtlara dayanan dağılım grafikleri, ortalamalar, çapraz tablolar ve açık uçlu yanıt gösterimleri seçilen alt kümeye göre güncellenir. Önceden hesaplanmış model sonuçları ise okur filtresiyle yeniden hesaplanmaz. Filtre uygulandığında modelin genel örneklem için hesaplandığını belirten uyarı gösterilir.

Bir departmanın grafiğiyle tüm örneklemin endeks puanını aynı grubun sonucu sanmayın.

Birden çok analiz öğesini aynı raporda sunarken her bulgunun kaynağını, örneklem kapsamını, yüzde tabanını ve varsa model hesaplama bilgisini anlaşılır biçimde yazın. Canlı rapor, grafik ve sesli video paylaşımı yazısında sonuçların bağlamını koruyarak nasıl duyurulacağını okuyabilirsiniz.

9. İleri istatistik gerektiğinde veriyi dışa aktarın

Nuvopoll içinde dağılım, yüzde, ortalama, çapraz tablo, trend ve model hesaplarını inceleyebilirsiniz. Faktör analizi, regresyon, ANOVA veya t-testi gibi analizler gerektiğinde veriyi SPSS, R veya uygun bir istatistik programına taşımanız gerekir.

CSV çıktısı Excel’de açılabilir; ayrı bir .xlsx dosyası değildir. Ham CSV, hariç tutulan kayıtları da içerir. Bu dosyayla dışarıda analiz yapacaksanız dışlama kararlarınızı ayrıca uygulayın.

SPSS dışa aktarımı ve model hesaplamaları ise temiz örneklemi esas alır. İki çıktının aynı sayıda kayıt içermesini beklemeyin.

SPSS dışa aktarımı açık olan bir abonelik planında, .sav veri dosyasıyla birlikte kod kitabı, anket akış planı ve açıklamaları içeren ZIP paketini indirebilirsiniz. Değişken ve yanıt etiketleri hazırlanır; çoklu seçimler seçenek bazında kodlanır. Hiç gösterilmeyen soru, gösterilip boş bırakılan soru ve “cevap vermek istemiyorum” gibi seçenekler farklı eksik değer kodlarıyla tanımlanır.

Bu yapı veri hazırlama işini azaltır. Hangi testi kullanacağınızı, varsayımların karşılanıp karşılanmadığını ve sonucu nasıl yorumlayacağınızı araştırmacı belirler. SPSS için veri dışa aktarımı yazısında hazırlık aşamasını daha ayrıntılı inceleyebilirsiniz.

Eğitim değerlendirmesi için uygulanabilir bir analiz akışı

1. Veriyi inceleyin.

   Sonuç ekranında boş ve yarım kayıtları kontrol edin. Eğitim öncesi denemeleri, gerekçesini kaydederek hariç tutun.

2. Genel görünümü kurun.

   Eğitmen değerlendirmesinin dağılımını ve uygun bir puan sorusunun ortalamasını Canlı Rapor Editörü’ne ekleyin.

3. Grupları karşılaştırın.

   Departman ile işe katkı sorusunu çapraz tabloda eşleyin. Grup içi yüzdeleri ve yanıt sayılarını birlikte inceleyin.

4. Yorumları okuyun.

   Açık uçlu yanıt akışından gerekçeleri araştırın; kelime bulutunu tekrar eden kelimeleri keşfetmek için kullanın.

5. Kararı açıklayın.

   “Bir sonraki eğitimde uygulamalı örnekleri artıracağız” gibi bir kararı, hangi bulguya dayandığını belirterek rapora ekleyin. Araştırmanın yöntemini ve yorum sınırlarını da gösterin.

Analiz, her aracı aynı rapora eklemek zorunda olduğunuz bir işlem değildir. Kararınız için gereken sorudan başlayın, uygun aracı seçin ve bulguyu kapsamıyla birlikte açıklayın. Nuvopoll’ün veri ve analiz araçlarını inceleyebilir veya kendi canlı raporunuzu nasıl oluşturacağınızı görebilirsiniz.